Hello world!
February 12, 2025
Ξεκίνησαν οι συζητήσεις στο Λουξεμβούργο για τη διαμόρφωση της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής (ΚΑΠ) μετά το 2027, στο πλαίσιο της συνεδρίασης του Συμβουλίου Υπουργών Γεωργίας της ΕΕ. Στο ευρωπαϊκό πλαίσιο, η νέα ΚΑΠ 2027 αναμένεται να ενσωματώσει αυστηρότερους όρους βιωσιμότητας, με έμφαση στη διαχείριση του νερού και στην προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή. Ήδη, η Κομισιόν έχει θέσει ως προτεραιότητα την ενίσχυση πρακτικών όπως η στάγδην άρδευση, η επαναχρησιμοποίηση υδάτων και η καλλιέργεια λιγότερο υδροβόρων ποικιλιών.
Στον ελληνικό αγροτικό τομέα, η πίεση στους υδάτινους πόρους εκδηλώνεται ήδη σε πραγματικές μεταβολές στις καλλιέργειες και στις αποδόσεις. Η συνολική εικόνα στο Θεσσαλικό κάμπο παραμένει εκείνη ενός συστήματος με έντονο υδατικό έλλειμμα, όπου η γεωργία απορροφά πάνω από το 85% των διαθέσιμων υδάτινων πόρων και βασίζεται σε μεγάλο βαθμό σε υπόγεια ύδατα, τα οποία αντλούνται με ρυθμούς υψηλότερους από τη φυσική αναπλήρωση. Βάσει δεδομένων της Ειδικής Υπηρεσίας Περιβάλλοντος, τοπικές υπεραντλήσεις έχουν ως αποτέλεσµα τη σταδιακή µείωση των µονίµων υπογείων αποθεµάτων σε 9 υπόγεια υδατικά συστήματα της υδρολογικής λεκάνης του Πηνειού με τα σοβαρότερα προβλήματα να εντοπίζονται κυρίως στα συστήματα Νοτιοδυτικής Θεσσαλίας, Λάρισας – Κάρλας, Μακρυχωρίου – Συκουρίου και στα μικρότερα συστήματα Φυλλήιου – Ορφανών, Εκκάρας – Βελεσιωτών και Ναρθακίου – Βρυσιών.
Πως τα αποθέματα νερού επηρεάζουν τις καλλιέργειες;
Η μείωση της διαθεσιμότητας του νερού αποτελεί καθοριστικό παράγοντα για τις καλλιέργειες και επηρεάζει άμεσα το τι καλλιεργείται, πού και με ποια απόδοση. Όταν το έδαφος χάνει υγρασία και οι θερμοκρασίες ανεβαίνουν, πολλές καλλιέργειες γίνονται λιγότερο αποδοτικές. Καλλιέργειες υψηλής υδατικής απαίτησης, όπως το βαμβάκι και το καλαμπόκι, αντιμετωπίζουν αυξημένο κόστος και μεγαλύτερη μεταβλητότητα στις αποδόσεις, ενώ ενισχύεται σταδιακά το ενδιαφέρον για πιο ανθεκτικές καλλιέργειες με χαμηλότερες απαιτήσεις άρδευσης όπως τα όσπρια, τα αρωματικά φυτά και οι δενδρώδεις καλλιέργειες. Επιπλέον, εναλλακτικές μορφές παραγωγής, όπως η βιολογική γεωργία, στηρίζονται ήδη μέσω χρηματοδοτήσεων, με τα σχετικά προγράμματα να ξεπερνούν τα 40 εκατ. ευρώ για τη βιολογική παραγωγή το 2025. Η εικόνα, λοιπόν, που διαμορφώνεται στον Θεσσαλικό κάμπο το 2026 είναι αυτή μιας γεωργίας που δεν αλλάζει επειδή σχεδιάζει το μέλλον της, αλλά επειδή αναγκάζεται να προσαρμοστεί σε περιορισμούς.
Κλιματική αλλαγή και νέες τεχνολογίες
Επιπλέον, λιγότερες βροχοπτώσεις και περισσότερες ημέρες με υψηλές θερμοκρασίες επαναπροσδιορίζουν τον χάρτη καλλιεργειών στη Θεσσαλία και καθιστούν αναγκαία τη χρήση νέων τεχνολογιών. Βασικό κλειδί για την απόδοση των καλλιεργειών και την μάχη με την κλιματική αλλαγή είναι οι επενδύσεις σε τεχνολογίες ευφυούς γεωργίας, όπως αισθητήρες εδάφους, δορυφορική παρακολούθηση και αυτοματοποιημένα συστήματα άρδευσης που μπορούν να αυξήσουν την παραγωγικότητα. Ωστόσο, βάσει ερευνών, στην Ελλάδα σχεδόν το 90% της χρησιμοποιούμενης γης παραμένει σε χέρια διαχειριστών χωρίς καμία εκπαίδευση γεγονός που εμποδίζει σημαντικά την υιοθέτηση νέων τεχνολογιών και σύγχρονων μεθόδων παραγωγής.
Μια διεθνής ματιά
Η έλλειψη νερού αλλάζει την διάρθρωση του αγροτικού τομέα διεθνώς. Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Τροφίμων και Γεωργίας (FAO), περίπου το 40% της παγκόσμιας αγροτικής παραγωγής προέρχεται ήδη από περιοχές με υψηλό ή πολύ υψηλό υδατικό στρες. Παράλληλα, ο Οργανισμός Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ) επισημαίνει ότι η γεωργία καλείται να αυξήσει την αποδοτικότητα χρήσης νερού μέσω τεχνολογιών ακριβείας, αλλαγών στις καλλιέργειες και καλύτερης τιμολόγησης των υδατικών πόρων. Στην Ευρώπη, το European Environment Agency υπογραμμίζει ότι οι μεσογειακές περιοχές (μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα), συγκαταλέγονται στις πλέον ευάλωτες περιοχές ως προς τη λειψυδρία, με τη γεωργία να αποτελεί τον βασικό τομέα πίεσης στους υδατικούς πόρους.
Είναι αναγκαίος ένας συντονισμένος στρατηγικός σχεδιασμός;
Το κρίσιμο ερώτημα για τα επόμενα χρόνια δεν είναι αν η γεωργία στη Θεσσαλία θα αλλάξει, αλλά με ποιον τρόπο και με ποια ταχύτητα. Η μέχρι τώρα πορεία δείχνει ότι η αλλαγή επιβάλλεται από τους φυσικούς περιορισμούς, αλλά εν απουσία ελληνικού συντονισμένου σχεδιασμού ο αγροτικός τομέας θα δυσκολευτεί να αντιμετωπίσει τις προκλήσεις γρήγορα. Η εμπειρία από άλλες ευρωπαϊκές περιοχές δείχνει ότι όπου εφαρμόστηκαν συστήματα συλλογικής διαχείρισης, διαφάνειας στη χρήση νερού και τιμολόγησης με βάση την κατανάλωση, επιτεύχθηκαν καλύτερα αποτελέσματα τόσο σε περιβαλλοντικό όσο και σε οικονομικό επίπεδο. Αν η πίεση στους υδατικούς πόρους αντιμετωπιστεί αποσπασματικά, το πιθανότερο είναι να οδηγήσει σε σταδιακή υποχώρηση της παραγωγικής βάσης. Αν όμως αξιοποιηθεί ως αφετηρία για έναν πιο στοχευμένο μετασχηματισμό, μπορεί να αποτελέσει ευκαιρία για μια γεωργία πιο ανθεκτική, αποδοτική και βιώσιμη σε βάθος χρόνου.
Τέλος, κεντρικός στόχος της σύγχρονης γεωργίας είναι «περισσότερη παραγωγή με λιγότερους υδάτινους πόρους» (more crop per drop). Σε αυτό το πλαίσιο, η Θεσσαλία θα μπορούσε να λειτουργήσει ως πεδίο εφαρμογής μιας πιο ολοκληρωμένης προσέγγισης: συνδυασμός εξοικονόμησης νερού με σύγχρονες τεχνολογίες άρδευσης και αναδιάρθρωσης καλλιεργειών για την ενίσχυση της τοπικής αξιακής αλυσίδας. Η μετάβαση δεν προϋποθέτει απαραίτητα εγκατάλειψη της παραγωγής, αλλά αναπροσαρμογή της προς κατευθύνσεις που είναι πιο συμβατές με τους φυσικούς περιορισμούς της περιοχής. Αυτό μπορεί να σημαίνει λιγότερη έμφαση στον όγκο και περισσότερη στην ποιότητα, στην πιστοποίηση και στη διαφοροποίηση προϊόντων.
Το άρθρο αποτελεί πνευματική ιδιοκτησία της επιστημονικής ομάδας της Technydro και έχει βασιστεί σε δεδομένα και έρευνες από:
European Commission. 2023. Common Agricultural Policy Post-2027: Commission Communication on Sustainable Agriculture and Water Management. Brussels: European Commission.
Food and Agriculture Organization of the United Nations (FAO). n.d. AQUASTAT Main Database: Water and Agriculture Indicators. Rome: FAO. https://www.fao.org/aquastat
Organisation for Economic Co-operation and Development (OECD). 2021. Making Better Policies for Water Management in Agriculture. Paris: OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/5f4c0a2e-en
European Environment Agency (EEA). 2021. Water Resources across Europe: Confronting Water Stress. Copenhagen: EEA. https://www.eea.europa.eu/publications/water-resources-across-europe
Hellenic Veterinary Association / Thessaly Water Research Reports. 2023. Agricultural Water Use and Groundwater Depletion in the Thessaly Plain. Larissa: Regional Agricultural Water Studies Unit.
διαΝΕΟσις. 2026. Ο Αγροτικός Τομέας 2026 (Agro-Tomeas 2026). Athens: Dianeosis. https://www.dianeosis.org/wp-content/uploads/2026/04/agro-tomeas_2026.pdf
Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας. 2023. Σχέδιο Διαχείρισης Λεκανών Απορροής Ποταμών Υδατικού Διαμερίσματος Θεσσαλίας (Ποταμός Πηνειός). Αθήνα: Ειδική Γραμματεία Υδάτων.
